×
 

Wat houdt sociale duurzaamheid in?

Wat is sociale duurzaamheid? Bestaat er iets als een sociaal duurzame wijk of aanpak? Net als andere woordcombinaties met ‘duurzaamheid’ erin, is sociale duurzaamheid een containerbegrip zolang je het niet concretiseert en er de context niet bij schetst. Het geven van een algemene definitie heeft dus niet zoveel zin.
Wat houdt sociale duurzaamheid in?

Door voorbeelden te geven van hoe partijen dit begrip toepassen, kan je wel een beeld krijgen van wat sociale duurzaamheid inhoudt. In de praktijk zien we dat partijen – van gemeenten tot corporaties en adviesbureaus -  sociale duurzaamheid op verschillende manieren definiëren en interpreteren. Dat is niet zo vreemd, gezien een ieders rol kan verschillen, van plek tot plek.

Tegelijk vertonen de voorbeelden ook veel gelijkenissen in wat sociale duurzaamheid zou moeten inhouden.
De volgende onderwerpen komen veelvuldig terug:

  • Eigenaarschap, zeggenschap en zelfredzaamheid
  • Collectiviteit en sterke netwerken
  • Identiteit en aantrekkelijkheid
  • Continuïteit en flexibiliteit

Lees hieronder aan de hand van voorbeelden hoe partijen in de stedelijke vernieuwing het begrip invulling geven.

Sociale duurzaamheid als perspectief voor de samenleving
Waar bij andere voorbeelden in dit overzicht sociale duurzaamheid toegepast wordt op de woonomgeving, is er ook een beweging die nadrukkelijk de maatschappelijke kant opzoekt. Een voorbeeld is Martien Kromwijk die als ‘ambassadeur sociale duurzaamheid’ ondermeer werkzaam is bij Bouman GGZ, ROC Zadkine en Dudok Wonen.

Kromwijk omschrijft sociale duurzaamheid als een nieuw perspectief voor de samenleving, tegen de achtergrond van de verzorgingsstaat in aftocht:

“In dat perspectief wordt steeds weer de eigen kracht van mensen centraal geplaatst, waar kleinschaliger de gemeenschap of communities de handen uit de mouwen steken, en er nog beperkt professionele hulp op maat aan wordt toegevoegd. Minder gefocust op de overheid en grote instituten, beter benaderbaar voor mensen, en daardoor ook beter bestand tegen economische crises.”

In zijn uitleg zijn drie – zoals hij het noemt - principes herkenbaar:

  1. De eigen kracht van mensen meer tot uitgangspunt nemen. Niet het recht op verzorging door de staat, maar de plicht en de wens eerst de eigen mogelijkheden te benutten.
  2. Indien de eigen kracht niet voldoende is, deze als eerste aanvullen vanuit de omgeving, de community. Gebruikmakend van het sociaal kapitaal in de omgeving, zoals familie, buren, een vriend, een rolmodel.
  3. Ten slotte blijven er de professionals, steunend op de eerste twee principes. Zij bieden ondersteuning, bij voorkeur tijdelijk, in de eigen leefomgeving en op maat.

Volgens Kromwijk zijn er al tal van voorbeelden bekend. “Je ziet het inmiddels bij de reclassering, waar omstanders de ex-gedetineerde helpen. Het is het verhaal van de wijkschool waar tal van betrokkenen de handen ineen slaan om onderwijsuitval tegen te gaan, van maatschappelijk herstel waarbij verslaafden weer zo veel zelfmanagement en relaties in de buurt krijgen dat ze niet weer terugvallen in hun probleem. Tony Blair schreef naar aanleiding van de rellen in Londen dat hij verzuimd had de aanpak kleinschalig te maken, huis aan huis bij gezinnen langs. De aanpak van Frontlijn in Rotterdam doet dat inmiddels wel, met de keukentafel als belangrijkste plek.”

Lees de column Nieuw perspectief samenleving: sociale duurzaamheid (sept 2011) van Martien Kromwijk. 

Toetsingskader sociaal duurzame steden en wijken – DSP-groep
Om de vraag te kunnen beantwoorden hoe steden en wijken fysiek zodanig kunnen worden ingericht of (her)ontworpen, dat ze sociaal duurzaam zijn heeft DSP-groep het ‘Toetsingskader sociaal duurzame steden en wijken’ ontwikkeld.

Bij het Toetsingskader ligt de focus op de sociaalruimtelijke aspecten; de inrichting is zodanig dat deze nu en in de toekomst de gezondheid en het welbevinden van bewoners optimaliseert en de onderlinge sociale contacten bevordert.

Uiteindelijk kwam de DSP-groep tot de volgende definitie: “Een sociaal duurzame leefomgeving bevordert de kwaliteit van leven (gezondheid en welzijn) van bewoners en gebruikers, zowel nu als in de toekomst. Zij doet dit door adequate en toegankelijke voorzieningen te bieden in een veilige, aantrekkelijk vormgegeven omgeving die in sociaal opzicht prettig is om in te wonen en te werken, ook – en juist – waar sprake is van diversiteit.”

Het toetsingskader beschrijft acht voorwaarden om te komen tot een sociaal duurzame stad:

  • eigenaarschap
  • identiteit en identificatie
  • flexibiliteit
  • bereikbaarheid en toegankelijkheid
  • diversiteit en functiemenging
  • gezondheid
  • aantrekkelijkheid
  • veiligheid

Lees meer op de website van DSP-groep (zoekwoord: sociale duurzaamheid).
Download de eindrapportage De sociaal duurzame stad; begripsverkenning en sociaalruimtelijke implicaties (juni 2010; pdf-bestand).

Methodiek sociale duurzaamheid - Inicio
Início ontwikkelde een filosofie met bijbehorende methodiek om samen met bewoners en wijkpartners te werken aan sociale duurzaamheid in stad, wijk of wooncomplex.

Het Rotterdamse adviesbureau definieert sociale duurzaamheid als volgt: “Een sociaal duurzame aanpak is een continu proces waaraan iedereen deel kan nemen met als doel het versterken van relaties tussen mensen.”

Een sociale duurzame aanpak richt zich volgens Inicio op het installeren van processen die flexibiliteit, openheid en continuïteit in zich hebben:

  • Flexibiliteit: beoogde resultaten groeien mee met veranderende wensen en behoeften in een gemeenschap.
  • Openheid: een laagdrempelig proces waaraan iedereen deel kan nemen en zelf kan bepalen in welke mate men participeert.
  • Continuïteit: beoogde resultaten en effecten houden zichzelf in stand.

De te installeren processen richten zich op het stimuleren en versterken van:

  • interactie binnen een gemeenschap
  • een gedeelde identiteit
  • het zelforganiserend vermogen van een gemeenschap
  • de bewustwording van het effect van eigen handelen op de leefomgeving
  • kennis en talenten delen

Lees meer op de website van Inicio.

In VHV-bulletin zijn twee artikelen van Inicio verschenen over sociale duurzaamheid. Download de artikelen:  

Nieuwbouwwijk Nobelhorst – Gemeente Almere, Ymere
Almere streeft naar een duurzame ontwikkeling en hanteert daarbij haar eigen uitgangspunten: de Almere Principles (stadsvisie). Deze zijn niet alleen gericht op duurzaamheid in technisch-ecologische zin, maar ook in sociale zin. Daarnaast speelt nog een aantal opgaven binnen de Almeerse schaalsprong, zoals het voor langere termijn verbinden van stakeholders aan de stad, zodat meer aandacht ontstaat voor het beheer van de stad in brede zin. Ook wil Almere het particulier initiatief stimuleren, waarbij het zelf maken van de stad tot gemene culturele deler wordt verheven. Daarbij zoekt Almere naar manieren voor organische groei van de stad en maakt het een eind aan de blauwdruk- of eindbeeldplanning.

Een van de eerste stappen van de schaalsprong is de ontwikkeling van Nobelhorst in Almere (voorheen: Hout Noord), een uitbreidingswijk die als ‘sociaal duurzaam’ moet gaan gelden. De wijk wordt ontwikkeld vanuit de overtuiging dat fysieke condities kunnen bijdragen aan (het ontstaan van) sociale cohesie, zeggenschap en bewonersinitiatief.

Woningcorporaties zijn in 2008 gevraagd een visie in te dienen voor de sociaal duurzame wijk. Woningcorporatie Ymere is vervolgens met haar concept ‘wijk voor initiatieven’ geselecteerd om samen met de gemeente Nobelhorst verder te ontwerpen, ontwikkelen en beheren. De corporatie benoemt drie kernwaarden waarop de wijk zich als sociaal duurzame wijk onderscheidt: ondernemend, talentvol en ecologisch.

Enkele succesfactoren voor de sociaal duurzame wijk volgens Ymere:

  • een wijk waarin de mens centraal staat
  • een wijk met identiteit, toekomstwaarde en groeimogelijkheden
  • een ondernemende wijk met focus op sociale en economische participatie en innovatie
  • een ecologische wijk met natuur als partner, duurzaamheid als norm, kwaliteit van de openbare ruimte en een gezonde leefstijl als uitgangspunt
  • een talentvolle wijk met werkbare initiatieven voor empowerment van individuen en groepen
  • een goed en integraal georganiseerd sociaal en technisch beheer van gebouwen en openbare ruimte
  • een overkoepelende aanjager van ambities, initiatieven en waardedeling: de Participatie Onderneming.

Lees meer op de website van Ymere, de website van gemeente Almere of op www.houtnoord.nl.

Wijkschap Almere Benoordenhout – Vestia, Inbo
Woningcorporatie Vestia maakte ook voor Almere Hout Noord een plan en visie naar aanleiding van de prijsvraag: Wijkschap Almere Benoordenhout. Hoewel de corporatie niet is geselecteerd voor uitvoering van het masterplan, heeft de exercitie Vestia wel inspiratie opgeleverd voor haar eigen positionering in - en benadering van de ontwikkeling van - de stad.

Het Wijkschap is de organisatie die de ontwikkeling van de wijk aanjaagt en als achtervang dient voor moeilijker tijden. Het prikkelt het eigen initiatief en de samenwerking van de gebruikers, met als doel een goede wijk te maken. Ook streeft het Wijkschap naar het realiseren van collectieve waarde.

Binnen het Wijkschap zijn de gebruikers van de wijk gezamenlijk verantwoordelijk voor het vervullen van hun wensen. De aandacht gaat nadrukkelijk niet uit naar individuele wensen.  De creatie van collectieve waarde gaat om vervulling van behoeften van gebruikers van de wijk, waarvoor zij elkaar hard nodig hebben. De rol van de corporatie verandert hierdoor in een partij die collectieve waarde creëert.

Volgens Inbo, dat Vestia adviseerde, sluit het Wijkschap goed aan bij de trend van connecting & sharing (verbinden en delen) in onze samenleving. Het adviesbureau gelooft dat gemeenschapszin een goede basis vormt voor een aantrekkelijk woon- en leefklimaat. “Collectieve binding zorgt voor verantwoordelijkheidsgevoel en vertaalt zich in een sociale en economische meerwaarde. Als mensen prettig wonen en werken en met elkaar een binding hebben, zorgt dat voor een sociaal duurzame leefomgeving.”

Lees meer:

Woningbouwproject Le Medi - ERA ContourBij de totstandkoming van woningbouwproject Le Medi in Rotterdam heeft ERA Contour diverse sociale ontmoetingsacties tussen bewoners georganiseerd. Bewoners zijn met elkaar in contact gekomen en hebben met elkaar besloten hun maatschappelijke bijdrage aan de wijk niet alleen in de vorm van ‘bewoning’ te willen leveren, maar ook daarbuiten. ERA Contour beschrijft dit op haar website als een onderdeel van sociale duurzaamheid.

Een andere vorm van sociale duurzaamheid binnen Le Medi is ‘Participatie door co-creatie’. Niet alleen het mediterrane concept maar ook de ontwerpen en plattegronden van de woningen zijn getoetst in diverse klantenpanels en woonbelevingsonderzoeken. Dit heeft geresulteerd in woningen die ruimte bieden aan individuele wensen en in een grote betrokkenheid bij de woonomgeving.

Lees meer:

Opleidingsminor Sociaal duurzame wijk - TU DelftIn deze minor van de opleiding Bouwkunde staat de sociaalfysieke invalshoek en de relatie tussen maatschappij en ruimte binnen de context van een wijk centraal. Leefbaarheid, duurzaamheid en het (aan)sturen van sociale transitieprocessen zijn hierbij kernbegrippen waar de (ontwerpende) onderzoeker en (onderzoekende) ontwerper mee aan de slag moeten.

In het interdisciplinaire ontwerp- en onderzoeksatelier wordt gewerkt door middel van onderzoek, analyse en ontwerp aan een (sociaalfysieke) transitiestrategie voor een aandachtswijk. Rond een concrete casus met een bepaalde opgave op het gebied van leefbaarheid wordt in interactie met lokale bewoners en bestuurders een concreet (ruimtelijk- of proces-) ontwerp gemaakt.

Lees meer op de website van TU Delft.

Andere voorbeelden:

Related